Prema novoj metodologiji Republičkog zavoda za statistiku, koji sprovodi istraživanja o nezaposlenosti u Srbiji, zaposlenima se smatraju, između ostalog, svi oni koji su u posmatranoj nedelji radili najmanje sat vremena za zaradu ili za prihod.

Prema ranijoj metodologiji, zaposlenim su se smatrale i osobe koje proizvode poljoprivrednu robu i usluge namenjenu ličnoj potrošnji.

Promena definicije “zaposlenog”

Republički zavod za statistiku objavio je u junu novu metodologiju Ankete o radnoj snazi, istraživanja na osnovu koga se dobijaju podaci o radnoj snazi u Srbiji. Cilj ovog istraživanja, čiji se podaci objavljuju kvatalno, je da se utvrdi koliko ima zaposlenih, nezaposlenih i lica van radne snage.

U dokumentu Zavoda za statistiku koji se odnosi na promenu metodologije navodi se da se od januara 2021. Anketa o radnoj snazi sprovodi na osnovu i u skladu sa Uredbom Evropskog parlamenta i Saveta i da je reč o novoj evropskoj regulativi u toj oblasti koje se pridržava i Srbija.

“Cilj revidiranja metodologije jeste poboljšanje sadržaja ankete kako bi se omogućilo preciznije praćenje kretanja na tržištu rada, s obzirom na konstantne promene u njegovoj dinamici i strukturi”, navodi se u dokumentu.

Najznačajnija promena u metodologiji, kako se navodi u dokumentu, je to što se zaposlenim više ne smatraju oni koji proizvode poljoprivrednu robu i usluge namenjenu ličnoj potrošnji, odnosno koji ne plasiraju robu na tržište.

Naime, ranija definicija zaposlenih glasila je da su to “lica koja su najmanje jedan sat u posmatranoj sedmici obavljala neki plaćeni posao (u novcu ili naturi), kao i lica koja su imala zaposlenje, ali koja su u toj sedmici bila odsutna sa posla”.

Ova definicija obuhvatala je, dakle, ne samo one koji su zaradili nešto tokom protekle sedmice, već i one koji rade za ličnu potrošnju, a ne za novac.

Nova definicija zaposlenih obuhvata one koji su “tokom posmatrane sedmice radili najmanje jedan sat za zaradu ili prihod, uključujući pomažuće članove u porodičnom poslu”.

Takođe, zaposlenima se smatraju i “lica koja imaju posao ili biznis sa kojeg su bila privremeno odsutna tokom cele posmatrane sedmice”, a to obuhvata i poljoprivrednike koji proizvode poljoprivrede proizvode čiji je glavni deo namenjen za prodaju ili trampu.

“Za sezonske radnike, koji nisu radili u toku posmatrane sedmice (jer su van sezone), ali koji očekuju da će se vratiti na svoj sezonski posao, smatra se da imaju posao”, navodi se u objašnjenju metodologije.

Sarita Bradaš, istraživačica Fondacije Centar za demokratiju, kaže da će ova promena u metodologiji dovesti do smanjenja broja zaposlenih za oko 120.000.

“Toliko je bilo ljudi koji su se računali kao zaposleni (a više ne ulaze u tu definiciju)”, navodi ona.

Prema podacima za prvi kvartal 2021. godine, gde je primenjena nova metodologija, u Srbiji ima 12,8% nezaposlenih, 46,3% je zaposleno, dok je više od 40% stanovništva van radne snage, odnosno to su lica koja “u posmatranoj sedmici nisu obavljala nijedan plaćeni posao, nisu aktivno tražila posao ili nisu bila u mogućnosti da počnu da rade u roku od dve sedmice nakon isteka posmatrane sedmice”.

Bradaš navodi da je, prema ovim podacima, nezaposlenost u odnosu na prehodni period porasla, kao i broj lica van radne snage, a zaposlenost se smanjila zbog promene metodologije.

“Ovih 120.000 koji su se ranije računali kao zaposleni, manji broj njih se prelio u nezaposlene, a najveći deo u ono što se ranije zvalo neaktivno stanovništvo, a sada se zove stanovništvo van radne snage”, navodi Bradaš.

Problemi sa definicijama “zaposlenih”

Definicija “zaposlenog” prema metodologiji Ankete o radnoj snazi Zavoda za statistiku i one koja je navedena u Zakonu o radu nije ista, o čemu je Radnik.rs ranije pisao.

Prema Zakonu o radu, zaposleni je fizičko lice koje je u radnom odnosu kod poslodavca, odnosno to je radnik koji ima ugovor o radu, najmanje minimalnu zaradu i sva prava iz radnog odnosa.

Prema metodologiji Zavoda, koji se primenuje i u Evropskoj uniji, pod zaposlenim se smatraju svi radnici i preduzetnici koji zarađuju neki prihod, bez obzira na to da li uopšte imaju ugovor i koju vrstu ugovora, kao i koliko zarađuju.

Takođe, ne primenjuje se ista metodologija kada se računa broj zaposlenih i prosečna zarada zaposlenih u Srbiji.

Kada se računa prosečna zarada, pod njom se podrazumeva zarada zaposlenih u radnom odnosu, kao i naknada za rad zaposlenih po ugovoru o obavljanju privremenih i povremenih poslova.

Dakle, prosečna zarada ne obuhvata zarade radnika “na crno”, zarade po ugovoru o delu iako se ovi radnici, prema metodologiji za računanje broja zaposlenih, smatraju zaposlenim.

Radnik.rs je u januaru pisao o tome da postoji podatak o prosečnoj zaradi svih koji se smatraju zaposlenim prema Anketi o radnoj snazi, ali da Zavod za statistiku taj podatak ne objavljuje jer ga smatra nepouzdanim.

Republički zavod za statistiku poslao je reagovanje na spomenuti članak. 

Ovaj članak napisan je u okviru projekta “Izveštavanje o kršenjima radnih prava u pisanom i video formatu” koji se realizije uz podršku Međunarodnog centra Olof Palme. Stavovi izneti u ovom tekstu ne odražavaju stavove Međunarodnog centra Olof Palme. Odgovornost za informacije i stavove izražene u tekstu je u potpunosti na autoru teksta. Prenošenje teksta je dozvoljeno uz navođenje izvora Radnik.rs.